Spłaciłeś kredyt gotówkowy przed terminem albo skonsolidowałeś kilka zobowiązań? Prawdopodobnie bank ma wobec Ciebie dług, o którym Cię nie poinformował. Poniżej wyjaśniam krok po kroku, jak działa zwrot prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu, na jakich przepisach się oprzeć i jak sformułować skuteczne żądanie.
Fundamentem roszczenia jest art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą.
Obejmuje ono także opłaty pobrane z góry, w dniu uruchomienia kredytu. Banki przez lata twierdziły inaczej — argumentowały, że prowizja za udzielenie kredytu jest wynagrodzeniem za jednorazowe czynności związane z udzieleniem kredytu, oceną zdolności kredytowej i przygotowaniem umowy, więc nie jest uzależniona od okresu obowiązywania umowy i nie podlega zwrotowi. Ten spór został ostatecznie rozstrzygnięty na korzyść konsumentów.
11 września 2019 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-383/18 Lexitor sp. z o.o. przeciwko SKOK, Santander Consumer Bank S.A. oraz mBank S.A., dotyczący interpretacji dyrektywy 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki. Trybunał przesądził, że obowiązkiem częściowego zwrotu objęte są wszystkie koszty składające się na całkowity koszt kredytu, a nie tylko te z nich, które są uzależnione od czasu trwania umowy.
Polski Sąd Najwyższy zajął identyczne stanowisko. W uchwale z 12 grudnia 2019 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że przewidziane w art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim uprawnienie konsumenta do obniżenia całkowitego kosztu kredytu w przypadku jego spłaty w całości przed terminem obejmuje także prowizję za udzielenie kredytu.
Proporcjonalne rozliczenie prowizji opiera się na prostej metodzie liniowej. Zgodnie ze stanowiskiem Rzecznika Finansowego i Prezesa UOKiK z maja 2016 r., obniżeniu podlegają wszystkie możliwe koszty kredytu, niezależnie od ich charakteru i od tego, kiedy zostały faktycznie poniesione, przy czym redukcja ma charakter proporcjonalny — odnosi się do okresu od dnia faktycznej spłaty kredytu do dnia ostatecznej spłaty określonej w umowie.
Wzór wygląda następująco:
Przykład: kredyt na 60 miesięcy, prowizja 6 000 zł, spłata po 24 miesiącach. Niewykorzystany okres to 36 miesięcy, czyli 60 procent. Bank powinien zwrócić 3 600 zł.
Prezes UOKiK opowiada się jednoznacznie za taką metodyką — w jego ocenie metoda liniowa jest nie tylko zrozumiała i łatwa do zastosowania, ale też najlepiej oddaje równowagę stron oraz zapewnia transparentność i niepodatność na manipulację w zakresie struktury rat kredytowych. Co istotne, metoda ta powinna znaleźć odpowiednie zastosowanie również w przypadku spłaty części kredytu przed terminem określonym w umowie.
Rozliczeniu podlega nie tylko prowizja. Jak wskazywał UOKiK, kredytodawcy muszą rozliczyć się między innymi z prowizji, opłaty przygotowawczej oraz ubezpieczenia. W praktyce chodzi o cały pakiet opłat pozaodsetkowych: opłatę administracyjną, opłatę za rozpatrzenie wniosku, składki ubezpieczeniowe finansowane z kwoty kredytu.
Uprawnienie dotyczy umów objętych ustawą o kredycie konsumenckim. Chodzi o kredyty konsumenckie do kwoty 255.550 zł; przy kredytach hipotecznych obowiązuje odrębna regulacja wynikająca z ustawy o kredycie hipotecznym z 23 marca 2017 r., mająca zastosowanie do umów zawartych od 22 lipca 2017 r.
Częsty przypadek, o którym kredytobiorcy zapominają: konsolidacja to również wcześniejsza spłata — jeżeli zaciągnąłeś kredyt konsolidacyjny, stare kredyty zostały spłacone przed terminem i od każdego z nich może przysługiwać zwrot części kosztów. Odzyskanie prowizji z kredytu konsumenckiego jest zatem możliwe także wtedy, gdy nigdy nie przelałeś bankowi jednorazowej nadpłaty z własnych oszczędności.
Warunkiem jest konsumencki charakter zobowiązania. Środki nie mogły zostać przeznaczone na cel związany z działalnością gospodarczą bądź zawodową.
Roszczenie o zwrot części prowizji przedawnia się na zasadach ogólnych z Kodeksu cywilnego. Dla roszczeń powstałych po 9 lipca 2018 r. termin wynosi sześć lat, przy czym koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Wezwanie banku do zwrotu prowizji nie wymaga skomplikowanej formy. Pismo powinno zawierać:
Oznaczenie stron oraz numer i datę umowy kredytowej.
Datę faktycznej całkowitej spłaty oraz pierwotny termin zakończenia umowy.
Wyliczenie żądanej kwoty metodą liniową wraz z podaniem wysokości pobranych kosztów pozaodsetkowych.
Numer rachunku do zwrotu i wskazanie terminu zapłaty, po którym naliczane będą odsetki ustawowe za opóźnienie.
Pismo stanowi reklamację w rozumieniu ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego. Ma to praktyczny skutek proceduralny: instytucja finansowa ma 30 dni na odpowiedź, a brak odpowiedzi w terminie oznacza uwzględnienie reklamacji.
Polski art. 49 u.k.k. jest transpozycją prawa unijnego. Zgodnie z art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48/WE konsument ma prawo w każdym czasie spłacić w całości lub w części swoje zobowiązania wynikające z umowy o kredyt i jest wówczas uprawniony do uzyskania obniżki całkowitego kosztu kredytu.
Obecnie dyrektywa CCD w wersji z 2008 r. jest zastępowana nowym aktem. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 z 18 października 2023 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki uchyla dyrektywę 2008/48/WE.Nowa dyrektywa CCD przyniesie też zmianę zakresu ochrony — CCD2 zniesie obowiązujący limit maksymalnej kwoty kredytu wynoszący 255.550 zł, obejmując zobowiązania na wyższe sumy, z wyłączeniem kredytów hipotecznych.
Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim;
Wyrok TSUE z 11 września 2019 r., C-383/18;
Uchwała Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2019 r., III CZP 45/19;
Stanowisko Prezesa UOKiK w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim w kontekście wyroku TSUE C-383/18;
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 z 18 października 2023 r.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
Pomoc przedsiębiorcom oraz konsumentom świadczę od 2017 r. Jestem wyspecjalizowanym prawnikiem w dwóch obszarach. Doradzam startupom, zakładam i obsługuję spółki. Dodatkowo prowadzę procesy sądowe w sporach bankowych, pomagam konsumentom odzyskiwać nienależne świadczenia pobrane przez bank.